Schrony żelbetowe typu polowego

        

            2.VI.1939 roku Inspektor Saperów przy Sztabie Głównym Wojska Polskiego Generał Brygady Mieczysław Dąbkowski rozesłał do Inspektorów Armii III część instrukcji “Umocnienia Polowe”. Składała się ona z dwóch oddzielnych zeszytów. Pierwszy dotyczył schronów drewniano - ziemnych, drugi obiektów żelbetowych. Instrukcja zawierała gotowe plany i dokumentację techniczną 10 typów obiektów budowanych z żelbetonu. 

Żelbetowy schron fortyfikacji polowej. Autor Robert M. Jurga - umieszczony za zgodą autora

Opis : 1 - drzwi wejściowe; 2 - strzelnica obrony wejścia; 3 - drewniany stół dla ckm; 4 - strzelnica dla ckm; 5 - otwór wentylacyjny; 6 - otwór na wylot pieca grzewczego; 7 - przelotnia; 8 - okap; 9 - haki do mocowania maskowania; 10 - ucho; 11 - maskująca darń na stropie; 12 - fundament;

Przedstawione w Instrukcji Saperskiej obiekty były o odporności "A" i "B" o maksymalnie uproszczonej konstrukcji. Posiadały one jedną izbę bojową, przeznaczoną zasadniczo do prowadzenia ognia tradytorowego (istnieją również obiekty prowadzące ogień na wprost, jednak wybudowano ich znacznie mniej). Idea taka pojawiła się po części dzięki badaniom zdobytych na Zaolziu analogicznych obiektów czeskich (tzw. řopików), po części zaś na skutek analizy własnych doświadczeń. Pierwszy bowiem obiekt tego typu wzniesiono na modlińskim poligonie i ostrzelano w celach doświadczalnych już w 1929 roku, jednak przez 10 lat efekty tych badań pozostały jakby zapomniane.

Przewidywanym uzbrojeniem był ckm (1 lub 2), rzadziej rkm, działko lub kb p-panc. Strzelnica była osłonięta z zewnątrz uchem i okapem. Wejście do obiektu osłaniała przelotnia. Od przedpola obiekt posiadał płaszcz kamienny i był obsypany ziemią tak, że wyglądał jak niewielki pagórek. Obiekty urzutowane zostały w linię, wysuniętą nieco przed przedni skraj okopów strzeleckich. Wówczas przedpole tych ostatnich, rażone czołowym ogniem broni piechoty, stawało się również międzypolem, rażonym bocznym, krzyżowym ogniem ukrytej pod żelbetem broni maszynowej. Stwarzało to zaporę bardzo trudną do przebycia dla piechoty, a jak wykazała praktyka, również dla broni pancernej. Niemniej jednak, jeżeli jeden z obiektów takiej linii został wyeliminowany z walki (np. przez lotnictwo, przeciw któremu polskie jednostki wyposażone były bardziej niż skromnie), powstawało zazwyczaj martwe pole, w najlepszym przypadku rażone przez sąsiednie obiekty ogniem na maksymalnej donośności, a więc niezbyt celnym. Ułatwiało to atakującemu podprowadzenie artylerii i rażenie sąsiednich obiektów ogniem na wprost.

Te standardowe modele miały sprostać większości zadań taktycznych i sytuacji terenowych. W razie potrzeby przewidziano również tworzenie nowych typów w oparciu o ogólne wytyczne. Istotnym kryterium przy projektowaniu było ograniczenie gabarytów budowli oraz maksymalne uproszczenie prac wykonawczych. Obiekty te, nawet przy braku specjalistycznego sprzętu i fachowego personelu miały być budowane szybko. Nie zalecano jednak opracowywania indywidualnych konstrukcji, gdyż mogło to znacznie opóźnić i skomplikować prace wykonawcze. Ponadto, wobec braku specjalistów, opracowanie własnych projektów doprowadzić mogło do rozwiązań błędnych. Dlatego do nielicznych przypadków należą zaprojektowane w Sztabach Armii konstrukcje. Rozkaz budowy umocnień polowych Marszałek Edward Rydz-Śmigły wydał 24 czerwca 1939 roku. Każda Armia otrzymała kredyt i materiały na budowę około 200 schronów żelbetowych typu polowego budowanych wg. Instrukcji wydanej przez Sztab Główny Wojska Polskiego. Dowódcy poszczególnych Armii otrzymali wytyczne do organizacji robót przy budowie schronów żelbetowych (pismo wystosowane przez Inspektora Saperów przy Sztabie Głównym Wojska Polskiego, Generała Brygady Mieczysława Dąbkowskiego, poruszające istotne sprawy organizacyjne). Termin zakończenia prac przewidywany był na dzień 15.X.1939 roku. Prace przy budowie schronów trwały praktycznie wszędzie na trzy zmiany po 8 godzin (ewentualnie dwie zmiany po 10 godz.). Schrony tego typu występują w Polsce również samodzielnie jako wzmocnienia kluczowych strategicznie umocnień polowych. Przykładem takiej pozycji jest pozycja Mława - pas działania Armii "Modlin", pozycja Pszczyna - pas działania Armii "Kraków", pozycja Koło - pas działania Armii "Poznań", pozycja Koronowo - pas działania Armii "Toruń", pozycja Sieradz - pas działania Armii "Łódź", pozycja Augustów - pas działania Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Narew".

tradytor jednostronny   tradytor dwustronny

Plany przykładowych schronów zaczerpnięte z Instrukcji "Umocnienia polowe"